Rất nhiều người ngay cả nhân viên y tế thắc mắc về…

DSA = Digital Subtraction Angiography - chụp mạch máu kỹ thuật số xóa nền. Máy sẽ chụp X-quang liên tục trong khi bơm thuốc cản quang vào mạch máu, sau đó xóa nền xương và mô mềm để chỉ còn lại hình mạch máu rất nét. Nhờ đó bác sĩ vừa thấy rõ tổn thương, vừa luồn dụng cụ để điều trị ngay trong cùng một lúc.

Cath Lab là viết tắt của Catheterization Laboratory, và điều kiện tiên quyết là có máy chụp mạch máu số xoá nền DSA. Trong phòng cath lab có gì?

1. Máy DSA/C-arm: máy X-quang di động chiếu tia liên tục, xóa nền xương để chỉ thấy mạch máu đang có thuốc cản quang chảy qua.

2. Bàn can thiệp và hệ thống theo dõi huyết động: đo huyết áp, điện tim, oxy máu, áp lực trong buồng tim theo thời gian thực.

3. Máy đo điện sinh lý tim (EP Lab): nếu làm về rối loạn nhịp, phòng sẽ có thêm máy thăm dò điện sinh lý và máy triệt đốt - như ở BV Đại học Y, quy trình can thiệp được thực hiện tại phòng điện sinh lý, trang bị hệ thống DSA, máy thăm dò điện sinh lý tim và triệt đốt.

Từ Cath Lab để nhấn mạnh đây là phòng DSA sử dụng chủ yếu cho tim mạch, nếu phòng dùng chung nhiều chuyên khoa thường gọi phòng DSA.

Về cơ bản phòng DSA làm được 2 nhóm việc lớn: chẩn đoán và điều trị can thiệp.

Thứ nhất, DSA dùng để chẩn đoán:

Các đường nối bất thường giữa động mạch và tĩnh mạch.

Đánh giá hệ mạch máu về các khối u trong ung thư.

Đánh giá tổn thương hay bất thường bẩm sinh của động mạch vành, động mạch chủ, động mạch cảnh, động mạch thận, động mạch chi và các động mạch ngoại biên.

Thứ hai, điều trị can thiệp - đây là mục đích chính của phòng DSA. Vậy nhưng, trước khi can thiệp tuyệt đại đa số cần chụp chiếu để chẩn đoán xác định và đề ra phương án điều trị. Tôi xin liệt kê các can thiệp theo nhóm trong phòng DSA. Chắc chắn sẽ thiếu một số chỉ định vì ngày càng nhiều bệnh lý có thể được can thiệp trong phòng chẩn đoán và can thiệp dưới máy chụp mạch xoá nền (DSA).

1. Thần kinh - Đột quỵ:

Lấy huyết khối cơ học trong nhồi máu não cấp.

Nút phình mạch não bằng coil, đặt stent chuyển dòng.

Nút dị dạng động tĩnh mạch não (AVM), dò động - tĩnh mạch màng cứng.

Nong và đặt stent hẹp động mạch cảnh, động mạch đốt sống.

Chụp động mạch vành và can thiệp (nong bóng, đặt stent) là chỉ định chủ đạo vì tỷ lệ gặp lớn và nhiều cải tiến, ứng dụng mới trong điều trị bệnh tim thiếu máu cục bộ.

Can thiệp các bệnh tim bẩm sinh: thông liên nhĩ, thông liên thất, còn ống động mạch, rò mạch vành, eo động mạch chủ.... mà không cần mổ mở lồng ngực

Can thiệp tim cấu trúc: thay van động mạch chủ qua da (TAVI), thay van van động mạch phổi qua da, sửa van hai lá (Mitral Clip), bít tiểu nhĩ trái, sửa van 3 lá ...

Điện sinh lý với các kỹ thuật chẩn đoán (thăm dò điện sinh lý, mapping) và điều trị (đốt loạn nhịp tim bằng sóng cao tần, đặt máy tạo nhịp)

3. Mạch máu ngoại biên và động mạch chủ:

Chẩn đoán và can thiệp cho hẹp tắc động mạch ngoại biên, dị dạng mạch máu ngoại biên, hẹp tắc cầu tay chạy thận nhân tạo.

Đặt stent graft điều trị phình, bóc tách động mạch chủ.

Nong và đặt stent động mạch thận, động mạch chi dưới, đặt filter tĩnh mạch chủ, hút huyết khối tĩnh mạch sâu...

4. Nút mạch để điều trị bệnh lý ung bướu và cầm máu: đây là nhóm phát triển rất mạnh tại nhiều bệnh viện hiện nay.

Nút mạch hóa chất điều trị ung thư gan (TACE), nút mạch xạ trị.

Nút mạch cầm máu trong chấn thương gan, lách, thận, chảy máu sau sinh, chảy máu tiêu hóa, ho ra máu, chảy máu mũi...

Nút u xơ tử cung, nút phì đại lành tính tiền liệt tuyến, nút mạch điều trị đau khớp mạn tính...

5. Can thiệp ngoài mạch máu dưới hướng dẫn DSA:

-Tán sỏi qua da trong sỏi trong gan, sỏi mật...

-Can thiệp hệ bạch huyết là một can thiệp mới được triển khai nhưng đã trở thành đặc sản của Bệnh viện Đại học Y Hà Nội ....

Tóm lại, can thiệp trong phòng DSA là vô cùng đa dạng vì những ưu điểm so với mổ mở:

Chỉ cần chọc một lỗ nhỏ ở bẹn hoặc cổ tay, không cần gây mê toàn thân.

Bác sĩ kiểm soát chính xác tổn thương trên màn hình DSA và chọn dụng cụ phù hợp.

Thời gian làm thường 30 phút - 2 giờ, nằm viện 1-2 ngày là ra viện.

Hôm nay thực vui vì La Vie International Hospital của Phạm Đức D và Hoàng Anh E đã lắp xong máy DSA hôm nay. Chắc chắn sẽ nhiều trường hợp cấp cứu được điều trị thành công. Viết bài này để các em hiểu và lựa chọn các hướng đi trong thời gian tới. "Dục tốc bất đạt" nhưng tôi khuyên nên ưu tiên chọn những kỹ thuật có thế cứu sống tính mạng bệnh nhân trong khoảnh khắc.

Chúc các em thành công nhé!

Ảnh minh hoạ: thủ thuật thông tim trong phòng can thiệp — Navy Medicine, Public domain, Wikimedia Commons (https://commons.wikimedia.org/wiki/File:A_cardiac_catheterization_procedure_in_the_Naval_Medical_Center_San_Diego_hospital%E2%80%99s_cardiac_catheterization_laboratory_-_50428593407.jpg)