Bệnh Mạn Tính

Có hai nguyên nhân: thứ nhất là mong muốn làm tốt hơn cho bệnh nhân, và thứ hai là sợ bệnh nhân không phục, mất công đi khám mà đơn thuốc lại vẫn giữ nguyên.

Vậy nhưng, nhiều khi điều này lại trở thành một thói quen nguy hại. Nhiều người bệnh đang uống thuốc điều trị bệnh mạn tính, vì rất nhiều lý do, không thể tái khám với bác sĩ cũ mà phải đến gặp một bác sĩ khác. Có người vì muốn “ra oai”, hoặc vì lý do khách quan (bệnh viện hết thuốc trong thầu) mà thay toàn bộ thuốc mới. Về uống không hợp, xuất hiện tác dụng phụ khiến bệnh nhân bỏ thuốc, và mọi chuyện phức tạp bắt đầu xảy ra.

Đáng sợ nhất là việc nhiều đồng nghiệp “chê” đơn thuốc cũ của cơ sở y tế khác. Điều này vi phạm đạo đức nghề nghiệp và theo kinh nghiệm của tôi, những bác sĩ như vậy thường không phải là bác sĩ giỏi.

Việc đầu tiên, nếu mọi thứ ổn định, không nên thay đổi các thuốc đang sử dụng, cho dù đó là thuốc mình không quen dùng hoặc không thích. Ví dụ, thuốc hạ áp rất rẻ tiền nhưng bệnh nhân đã quen dùng hàng chục năm thì tuyệt đối không nên đổi sang thuốc mới.

Trong trường hợp không có thuốc giống hệt như vậy, cần lựa chọn những thuốc cùng gốc (generic) hoặc ít nhất là cùng nhóm điều trị. Ví dụ, bệnh nhân đang dùng Amlodipine nhưng hết thuốc, cùng lắm chỉ nên chọn thuốc khác trong nhóm chẹn kênh canxi, không nên đổi sang các nhóm lợi tiểu, chẹn beta…

Chúng ta chỉ nên thay đổi thuốc hoàn toàn khi thuốc cũ gây tác dụng phụ hoặc không kiểm soát được diễn biến bệnh (bao gồm cả triệu chứng lâm sàng và việc hạn chế các biến chứng xa). Cần cố gắng tối đa điều chỉnh liều thuốc cũ, thay đổi cách uống (giờ uống, bẻ đôi viên thuốc…) hoặc phối hợp thêm thuốc mới để khắc phục những nhược điểm của đơn cũ.

Cuối cùng, làm thế nào để bệnh nhân không “buồn” khi đi khám mà lại ra về với đơn thuốc y như cũ? Theo tôi, chỉ có thể bằng cách dành thời gian giải thích kết quả khám cho bệnh nhân. Những lời động viên về kết quả xét nghiệm cũng như việc diễn biến lâm sàng rất ổn định chính là nền tảng để bệnh nhân tin tưởng, duy trì đơn thuốc cũ và đồng ý tái khám đúng hẹn.

Việc Bộ Y tế cho phép đơn thuốc bệnh mạn tính được cấp thuốc bảo hiểm y tế tối đa 3 tháng đã giúp bệnh nhân rất nhiều. Tỷ lệ đổi thuốc, bỏ thuốc, cũng như tác dụng phụ và biến chứng của bệnh chắc chắn sẽ giảm. Cá nhân tôi rất mong việc cấp thuốc trong tương lai không bị giới hạn cứng về thời gian, mà do bác sĩ điều trị trực tiếp đánh giá tình trạng thực tế và quyết định đơn thuốc nên kéo dài bao lâu.

Điều trị ổn định các bệnh mạn tính là chìa khóa thành công của bất cứ hệ thống y tế nào trên thế giới. Chúng ta đã bắt đầu nhận ra vấn đề này và có những bước đi khá quyết liệt trong thời gian qua. Tuy nhiên, vẫn cần rất nhiều thay đổi, đặc biệt là trong tư duy của người dân, nhân viên y tế và các cơ quan quản lý nhà nước, để có thể theo kịp sự phát triển của xã hội.