Cần Giấy Chứng Nhận Sức Khỏe Gì Để Chơi Thể Thao Cường Độ Cao?

Nhiều khi chỉ vì “an toàn” cho người bác sĩ mà loại một vận động viên khỏi giải đấu, thậm chí chấm dứt một tương lai hoạt động thể thao chuyên nghiệp của những thanh niên tuổi mới đôi mươi.

Có 2 trường hợp mà tôi nhớ không thể quên theo 2 chiều trái ngược nhau về kết quả khám của chúng tôi.

Một vận động viên môn chèo thuyền bị block nhĩ thất độ II trong giấc ngủ, không hề có triệu chứng và chức năng tim hoàn toàn bình thường. Cách đây gần 20 năm, bản thân còn rất ít kinh nghiệm, khi hội đồng họp dù cũng lên tiếng phản đối nhưng cuối cùng tôi cũng bỏ phiếu cho em bị loại khỏi đội tuyển đi thi đấu Sea Games. Vậy là một thanh niên có đôi tay dài đến đầu gối (tố chất tốt nhất cho môn canoeing) - niềm hy vọng vô địch Sea Games của Việt Nam lúc đó phải chuyển sang làm công nhân vì em mới học hết cấp II

Một nữ vận động viên đi bộ từng đoạt nhiều huy chương không may phát hiện bất thường bẩm sinh nhẹ trong tim. Tôi cùng các đồng nghiệp bệnh viện Hoàn Mỹ Đà Nẵng đã bít lỗ thủng thành công nhưng Hội đồng Y khoa trong giải Marathon Quốc gia vẫn loại em khỏi danh sách thi đấu. Bằng danh dự của mình tôi cam đoan em đã khỏi bệnh, nhưng thú thật khi giải đấu diễn ra vẫn vô cùng hồi hộp. Chỉ đến lúc em cán đích trước đối thủ thứ hai cả chục phút tôi mới thở phào nhẹ nhõm!

Có 2 nguyên nhân khiến phải tìm đến bác sĩ tim mạch. Thứ nhất, phát hiện bất thường khi khám định kỳ cho các vận động viên. Thứ hai do quá lo lắng trước các thông tin đột tử khi chạy, chơi tennis, đá bóng… nên chủ động đến đến khám chúng tôi.

Trước tiên chúng ta cần biết các nguyên nhân dẫn đến đột tử khi chơi thể thao để từ đó có các chỉ định cấm hay khuyến cáo vận động viên, người dân tiếp tục thi đấu thể thao.

Theo lứa tuổi, nguyên nhân gây đột tử ở người chơi thể thao cường độ cao thường được chia làm 2 nhóm.

1. Nhóm dưới 35 tuổi: chủ yếu do bệnh cơ tim phì đại (CMH), loạn sản thất phải, rối loạn nhịp do hội chứng QT kéo dài, hội chứng Brugada… Ngoài ra có thể gặp: hẹp van động mạch chủ, viêm cơ tim, bệnh cơ tim giãn (CMD), tăng áp động mạch phổi…

Các thăm dò cần thực hiện ở nhóm bệnh nhân này bao gồm:

Điện tâm đồ khi nghỉ ngơi: là xét nghiệm bắt buộc phải làm. Nếu hoàn toàn không có triệu chứng gì, điện tâm đồ có kết quả bình thường là đủ loại trừ nguy cơ đột tử do tim khi chơi thể thao. Tần suất làm lại điện tâm đồ cho nhóm này là 3 năm/lần cho đến năm 20 tuổi, sau đó là 5 năm một lần cho đến 35 tuổi.

Chúng ta chỉ làm thêm các xét nghiệm khác khi có dấu hiệu bất thường trên điện tâm đồ và/hoặc có triệu chứng cơ năng, tiền sử gia đình có người đột tử hay bệnh cơ tim phì đại…

Các xét nghiệm cần làm lúc này:

Siêu âm tim (loại trừ các bất thường cấu trúc như hẹp van, phì đại cơ tim…)

MRI/CT tim khi nghi ngờ có bất thường trên siêu âm nhưng chưa khẳng định được.

Holter điện tâm đồ 24h nếu có rối loạn nhịp tim hoặc tiền sử gia đình nặng nề.

Thăm dò điện sinh lý có thể chỉ định nếu vẫn nghi ngờ có rối loạn nhịp tim nặng, nguy cơ đột tử như hội chứng QT kéo dài, hội chứng Brugada…

Nếu các thăm dò hoàn toàn bình thường, có thể kết luận tim mạch không có chống chỉ định chơi thể thao chuyên nghiệp.

2. Nhóm trên 35 tuổi: Nguyên nhân đột tử chủ yếu do bệnh mạch vành (xơ vữa, hẹp động mạch vành), ngoài ra có thể gặp tăng huyết áp gây tách động mạch chủ, rối loạn nhịp do hạ kali máu…

Các bước tiếp cận sàng lọc ở nhóm này:

Đánh giá yếu tố nguy cơ tim mạch: hút thuốc lá, rối loạn mỡ máu, tăng huyết áp, đái tháo đường, tiền sử gia đình có người nhồi máu cơ tim… và có hay không có cơn đau ngực trên lâm sàng.

Điện tâm đồ lúc nghỉ

Siêu âm tim

Nghiệm pháp gắng sức trên thảm chạy hoặc siêu âm gắng sức. Nếu kết quả bình thường có thể tiếp tục chơi thể thao cường độ mạnh.

CT scanner (chụp cắt lớp) chỉ thực hiện khi các thăm dò trên nghi ngờ bệnh lý hẹp động mạch vành. Cần lưu ý: CT scanner chỉ thấy hình ảnh giải phẫu không đánh giá được chức năng. Nhiều khi kết luận hẹp nhẹ Động mạch vành khiến hết sức lo lắng, ảnh hưởng lớn đến vận động viên, đặc biệt vận động viên chuyên nghiệp thi đấu cường độ cao. Ngược lại, nhiều tổn thương do hoại tử hay tách lỗ vào động mạch vành (có thể do chấn thương) lại không thấy được trên phim CT scanner.

Để kết thúc bài viết tôi xin nhấn mạnh, việc làm sàng lọc, định kỳ và đọc kết quả chính xác điện tâm đồ rất cần thiết để loại trừ nguyên nhân đột tử do tim ở người chơi thể thao cường độ cao.

Không lạm dụng cận lâm sàng, đặc biệt là chụp cắt lớp khi không có chỉ định rõ ràng.

Rất chú ý khai thác tiền sử bản thân (triệu chứng, bệnh có trong hiện tại và quá khứ) cũng như gia đình (đột tử, bệnh cơ tim…) đối với những người hoạt động thể thao cường độ cao.

Cần loại bỏ các yếu tố nguy cơ tim mạch như hút thuốc lá, sử dụng rượu bia, chất kích thích… ở nhóm người này.

Chơi thể thao rất nên được khuyến khích nhưng cần lưu ý những bệnh lý bẩm sinh (nhóm trước 35 tuổi) và mắc phải (sau 35 tuổi) để có thể yên tâm vận động với cường độ cao mà không có bất cứ điều đáng tiếc nào xảy ra các bạn ạ!

Ảnh minh hoạ: nghiệm pháp gắng sức trên thảm chạy — Laboratoires Servier, CC BY-SA 3.0, Wikimedia Commons (https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Equipment_-_Treadmill_stress_test_(5476)_--_Smart-Servier.png)