Chụp Cắt Lớp Vi Tính Toàn Thân Là Gì?

Nhóm thứ nhất là các câu hỏi về những phát hiện do kết quả chụp cắt lớp vừa làm nguy hiểm thế nào và điều trị tiếp theo làm sao. Nhóm này chủ yếu là những thương tổn phù hợp với lứa tuổi và bệnh nền, nên đa phần tôi sẽ cho làm một số xét nghiệm đơn giản, đánh giá chức năng. Người bệnh cần thay đổi lối sống, có thể phải uống thuốc dự phòng như hạ mỡ máu, Aspirin... Tuy nhiên phải nhấn mạnh những bệnh nhân này không cần chụp cắt lớp, chúng tôi cũng sẽ hướng dẫn bệnh nhân như vậy vì không hề có triệu chứng và các thăm dò chức năng bình thường. Khó nhất là bỏ khỏi đầu các Cô Chú cái tỷ lệ % hẹp mạch máu. Nhiều người bị ám ảnh con số 40,50 thậm chí 70% hẹp mà mất ăn mất ngủ. Chính vì vậy tôi luôn nhắc lại cần làm các xét nghiệm đơn giản đánh giá chức năng trước khi làm các thăm dò chẩn đoán hình ảnh trên những người hoàn toàn khoẻ mạnh có nhu cầu kiểm tra sức khoẻ.

Nhóm thứ hai là những câu hỏi liệu kết quả vừa chụp chiếu có thể khẳng định không bị mắc các bệnh ác tính trong tương lai gần. Câu trả lời này khá rõ ràng là chẩn đoán hình ảnh chỉ phát hiện các tổn thương trong thời điểm chụp. Không thể sử dụng kết quả này báo bạn không có nguy cơ mắc ung thư trong thời gian tới. Máy chụp hiện đại có thể tốt hơn vì phát hiện được những khối u kích thước rất nhỏ đặc biệt những tạng đặc như gan, phổi, tuỵ... Vậy nhưng cũng chỉ nên chụp tầm soát khi có yếu tố nguy cơ cao. Hiện nay chỉ có khuyến cáo chụp CT scanner liều thấp để tầm soát sớm ung thư phổi.

Đọc đến đây đại đa phần các bạn đã hiểu tại sao không nên sử dụng cắt lớp vi tính toàn thân với thuốc cản quang để kiểm tra sức khoẻ định kỳ.

Với những ai muốn tìm hiểu sâu hơn tôi xin dịch một cảnh báo của Cơ quan Quản Lý Thuốc và Thực Phẩm Hoa Kỳ (FDA) được đưa ra từ năm 2017 về việc chụp CT toàn thân. Tuy thông báo này đã vài năm khi phong trào này mới bắt đầu "rộ" lên ở Mỹ nhưng tôi thấy vẫn còn nguyên giá trị ở Việt Nam.

“Thực hiện các biện pháp phòng ngừa, phát hiện bệnh chưa nghi ngờ, phát hiện các vấn đề khi chúng còn có thể điều trị được, tất cả những điều này nghe có vẻ tuyệt vời, nhưng lại gần như quá tốt để có thể là sự thật! Trên thực tế, hiện tại, Cục Quản lý Thực phẩm và Dược phẩm Hoa Kỳ (FDA) chưa có bằng chứng khoa học nào chứng minh rằng việc quét toàn thân những người không có triệu chứng mang lại nhiều lợi ích hơn là gây hại cho những người được sàng lọc. FDA chịu trách nhiệm đảm bảo tính an toàn và hiệu quả của các thiết bị y tế này, và FDA cấm các nhà sản xuất hệ thống CT quảng cáo việc sử dụng chúng để sàng lọc toàn thân những người không có triệu chứng. Tuy nhiên, FDA không quản lý các bác sĩ và họ có thể lựa chọn sử dụng thiết bị cho bất kỳ mục đích nào mà họ cho là phù hợp.

So với hầu hết các quy trình chụp X-quang chẩn đoán khác, chụp CT gây ra mức độ phơi nhiễm bức xạ tương đối cao. Những rủi ro liên quan đến việc phơi nhiễm này bị lấn át đáng kể bởi những lợi ích của chụp CT chẩn đoán và điều trị. Tuy nhiên, đối với việc sàng lọc CT toàn thân những người không có triệu chứng, những lợi ích này vẫn còn đang gây tranh cãi:

Liệu nó có thể phân biệt hiệu quả giữa người khỏe mạnh và những người mắc bệnh tiềm ẩn không?

Liệu những phát hiện đáng ngờ có dẫn đến các xét nghiệm xâm lấn bổ sung hoặc các phương pháp điều trị gây thêm rủi ro mà ít mang lại lợi ích không?

Liệu một kết quả "bình thường" có đảm bảo sức khỏe tốt?

Nhiều người không nhận ra rằng việc chụp CT toàn thân không chắc sẽ mang lại cho họ "sự an tâm" như mong đợi, hay kết quả chụp giúp họ ngăn ngừa được một vấn đề sức khỏe. Ví dụ, một kết quả bất thường cũng có thể không phải là vấn đề nghiêm trọng, và ngược lại, một kết quả chụp bình thường lại có thể không chính xác. Chụp CT, giống như các thủ thuật y tế khác, có thể bỏ sót một số bệnh lý, và những dấu hiệu "sai" có thể dẫn đến việc phải làm thêm các xét nghiệm không cần thiết.

Một vài điều cần cân nhắc khi bạn đang có ý định sàng lọc sức khoẻ toàn thân:

Chụp CT toàn thân chưa được chứng minh là đáp ứng các tiêu chí được chấp nhận chung về một quy trình sàng lọc hiệu quả.

Các hiệp hội chuyên môn y tế chưa khuyến nghị chụp CT toàn thân cho những người không có triệu chứng.

Việc chụp CT cho những người có nguy cơ cao mắc các bệnh cụ thể như ung thư phổi hoặc ung thư đại tràng hiện đang được nghiên cứu.

Bức xạ từ chụp CT có thể liên quan đến việc tăng rất nhỏ khả năng mắc bệnh ung thư sau này.”

Vậy nên theo tôi thật cân nhắc khi tự quyết định tầm soát sức khoẻ bằng chụp cắt lớp toàn thân. Chỉ định phải do bác sĩ sau khi khám và hỏi bệnh đưa ra sau khi cân nhắc mọi khía cạnh về hiệu quả của thăm dò đắt tiền này!