Dụng Cụ Phòng Mổ Bị Roi, Khắc Phục Như Thế Nào?

Vậy nhưng can thiệp cấu trúc tim (Structure intervention) - nghề của tôi, lại hay gặp biến chứng này nhất. Nguyên nhân do dụng cụ chúng tôi sử dụng lớn hơn rất nhiều, thường đặt ở những vị trí có dòng chảy rất mạnh (giữa các buồng tim, van tim hay ống động mạch) khiến dụng cụ dễ dàng bị trôi!

Ai làm nghề can thiệp tim bẩm sinh và cấu trúc cũng sẽ từng bị rơi dụng cụ hay thường gọi là "tuột dù". Gần đây khi thay van qua da phát triển, sẽ có ca rơi van (valve embolization). Riêng "ông già" như tôi biến chứng gì cũng từng gặp". Tuột dù tôi bị 12 ca trong hơn chục nghìn ca đã từng làm, đứt dây dẫn và catheter cũng vài ca, đặc biệt khi trước đây phải dùng lại (reused) do khan hiếm dụng cụ. Mới đây cũng có ca trôi van TAVI khi làn cùng chuyên gia Thái ...

Vấn đề quan trọng nhất là thái độ xử trí khi gặp những tình huống hiểm nguy này. Việc đầu tiên ai cũng sẽ nghĩ đến việc rơi ra phải gắp lại bằng được. Chính suy nghĩ này sẽ dẫn đến những kết cục nặng nề hơn rất nhiều.

Theo tôi cần có những bước sau khi biến chứng này xảy ra.

Thứ nhất, dụng cụ bị rơi có nguy cơ gây tắc mạch "sống còn" hay không? Ví dụ như tắc mạch não, mạch vành hay bịt luôn vào van tim. Lúc này cần khẩn trương tìm mọi cách cố định dụng cụ bằng thòng lọng (snare) hay ống thông (đẩy dụng cụ khỏi vị trí nguy hiểm)

Thứ hai, nếu dụng cụ không chèn vào vị trí nguy hiểm, cần nhất lúc này phải thật bình tĩnh xem trong tay mình có những phương tiện gì. Rất cần thiết tính toán dụng cụ có khả năng kéo ra khỏi cơ thể được hay không. Luôn chuẩn bị phương án xấu nhất là gửi bệnh nhân vào phòng mổ để phẫu thuật lấy dụng cụ.

Thứ ba, khi triển khai lấy dụng cụ cần lưu ý ống thông sử dụng là loại kích thước to nhất có thể vì ống càng rộng lòng càng dễ kéo dụng cụ vào trong. Thòng lọng để kéo nên dùng loại snare kích thước trên 15mm và tốt nhất là loại 3D để có thể bắt được dụng cụ từ nhiều hướng. Bắt dụng cụ là lúc cần sự kiên nhẫn nhất vì chẳng khác gì quăng lưới. Kinh nghiệm của tôi là phải thử nhiều hướng khác nhau và đúng là phải "nhanh tay nhanh mắt" ở công đoạn này.

Khi bắt được dụng cụ, rất cần kìm hãm cảm xúc. Dù tim đập thật mạnh nhưng hãy hít một hơi thật sâu và dừng lại vài phút để nghĩ về khả năng nếu kéo mạnh quá sẽ bị đứt thòng lọng. Nếu chưa yên tâm đừng ngần ngại dùng thêm thòng lọng thứ hai để chắc chắn không phải làm lại từ đầu.

Chỉ khi đã kéo được dụng cụ hoàn toàn ra khỏi cơ thể bệnh nhân chúng ta mới có thể thở phào nhẹ nhõm và tận hưởng tiếng vỗ tay của đồng nghiệp.

Cuối cùng là quyết định quan trọng nhất có tiếp tục thủ thuật hay ngừng lại. Đại đa số các bác sĩ sau khi thành công sẽ quyết tâm làm lại nhưng xin thưa tôi đã chứng kiến những trường hợp "cố đấm ăn xôi" dẫn đến thảm bại.

Chúng ta phải xác định được nguyên nhân rơi dụng cụ khi quyết định tiếp tục. Ngoài ra phải đánh giá lại tình trạng của người bệnh khi đã nằm trên bàn quá lâu, lượng máu mất, nguy cơ nhiễm trùng... và cả sức lực, độ nhiệt huyết của cả ê kíp. Dừng lại để đợi vài ngày cho có sự chuẩn bị tốt hơn, đặc biệt mời thêm các chuyên gia kinh nghiệm hỗ trợ theo tôi không có gì là xấu hổ phải không các bạn?

Ngày hôm nay tại bệnh viện đa khoa Yangon (YGH), chúng tôi lại chứng kiến một ca tuột dù như vậy.

Bệnh nhân nữ 27 tuổi, lỗ thông rất khó quan sát trên siêu âm thành ngực. Sau khi đo bằng bóng, dù 36mm được chọn. Chưa kịp kiểm tra lại, dù đã bị rơi vào nhĩ trái, một vị trí khá nguy hiểm vì có nguy cơ chèn vào van 2 lá dẫn đến mất huyết động.

Với kinh nghiệm của mình bác sĩ Phạm Đức G2 đã đổi ống thông 14F và nhanh chóng đưa thòng lọng lên kéo dù. Tôi đứng ngoài cảm giác tim đập thình thịch khi cái dù được "bắt gọn" và đưa ra ngoài trong tiếng vỗ tay của các bạn Miến Điện.

Do biết nguyên nhân tuột là sử dụng hệ thống dùng nhiều lần nên tôi đã quyết định vẫn tiếp tục bít lỗ thông liên nhĩ rất lớn này. Tại Myanmar phẫu thuật tim hở còn rất hạn chế, set up một ca mổ cấp cứu là ngoài khả năng nên nếu rơi dụng cụ mà không kéo được ra chắc chắn là thảm hoạ. Thật may mắn ca bệnh đã được can thiệp thành công như hơn 40 ca trước đó trong chuyến công tác lần này của chúng tôi.

Ra đến phòng đợi sân bay, cảm giác vẫn lâng lâng nên tôi xin chia sẻ cùng mọi người đặc biệt là các bác sĩ trẻ khi mới bắt đầu "mặc áo đi găng". Nghề này hại não nhưng tốt cho tim lắm vì trái tim luôn phải đập thật mạnh trong rất nhiều tình huống các em ạ