Khối U Phát Hiện Lần Đầu, Cần Làm Gì?

Tại sao tôi nói là bình tĩnh? Vì trong thời đại thông tin hiện nay, việc chủ quan, mặc kệ là rất hiếm gặp. Sách báo nào cũng nhắc đến ung thư, nên khi tự nhiên sờ thấy một cục ở bất cứ bộ phận nào hoặc khám bệnh phát hiện ra, chắc chắn ai cũng sẽ vô cùng lo lắng.

Vấn đề là làm thế nào để tránh hoảng hốt, lựa chọn hướng tiếp cận không hợp lý, để lại những hậu quả khôn lường. Với kinh nghiệm là nhân viên y tế, đồng thời có nhiều người thân trong gia đình đã phát hiện ung thư (chữa khỏi hoặc không khỏi), tôi xin chia sẻ một vài lời khuyên như sau.

Thứ nhất, đừng mong đợi u tự biến mất, vì việc phát hiện sớm và chẩn đoán đúng loại u (lành tính hay ác tính) quyết định rất lớn đến tiên lượng điều trị. Tâm lý con người luôn mong điều xấu không đến với mình và thường cố “tặc lưỡi”, sống trong hồi hộp, hy vọng khối u tự biến mất. Theo tôi, chỉ nên tạm thời chưa đến cơ sở chuyên khoa khi khối u (hạch) có liên quan đến phản ứng viêm. Chủ yếu là hạch dưới hàm (sâu răng, mụn nhọt), hạch bẹn, hạch nách… đặc biệt hay gặp ở người trẻ. Còn lại, rất nên sớm đến cơ sở y tế uy tín để thăm khám (cơ sở nào tôi sẽ phân tích ở phần sau).

Thứ hai, ngoài hạch viêm còn có u nang, u mỡ, u máu hay u xơ lành tính (tuyến giáp, tuyến vú, tử cung…) là những khối u không cần vội vàng điều trị nếu tình cờ phát hiện và hoàn toàn không có triệu chứng. Vậy nên không phải cứ “u” là ung thư; xin ghi nhớ: tumor là khối u, còn cancer mới là ung thư.

Bản thân tôi thích dùng từ miền Nam là “bướu”, nghe đỡ ác tính hơn từ “u”. Bướu lành tính (u lành) chiếm tỷ lệ rất cao trong tổng số các loại u, thường trên 80–90% đối với nhiều loại bướu phổ biến, đặc biệt là tuyến giáp (khoảng 80–95% là lành tính). Thậm chí u ở phổi (tỷ lệ ác tính rất cao) vẫn có thể lành tính như hamartoma, u tuyến phế quản…, hay đơn giản là bị đọc sai kết quả chiếu chụp! Vì vậy, tôi xin nhắc lại: hãy thật bình tĩnh khi mình hoặc người thân phát hiện tình cờ một khối trong cơ thể.

Thứ ba, đi khám ở đâu? Tâm lý chung là sẽ đến ngay các cơ sở y tế có đầy đủ phương tiện chẩn đoán hình ảnh (siêu âm, X-quang, CT, MRI). Tuy nhiên, bản thân tôi khuyên các bạn nên đến đúng chuyên khoa liên quan đến vị trí của khối u để được thăm khám và chỉ định xét nghiệm phù hợp. Ví dụ: bướu tuyến giáp đến chuyên khoa nội tiết; tuyến vú, tử cung đến chuyên khoa sản; u dưới da đến da liễu hoặc cơ xương khớp, u phổi đến chuyên khoa hô hấp… Cá nhân chuyên khoa tim mạch của tôi ít gặp khối u, nhưng vẫn đã khám và tư vấn nhiều trường hợp u tim lành tính ở trẻ sơ sinh (u cơ vân – rhabdomyoma). Bác sĩ chuyên khoa đóng vai trò đặc biệt quan trọng để bạn đi đúng hướng, không mất quá nhiều thời gian và tiền bạc.

Về lựa chọn cơ sở y tế, tâm lý chúng ta thường chọn những bệnh viện nổi tiếng với máy móc hiện đại. Điều này không sai — sức khỏe là vàng — nhưng rất cần lưu ý đến câu “tiền mất tật mang”. Ví dụ: nghe quảng cáo, đến một bệnh viện hiện đại đốt khối u tuyến giáp không triệu chứng, về nhà bị chảy máu thứ phát, phải cấp cứu vì chèn ép đường thở, suýt tử vong…

Lời khuyên của tôi là chọn bệnh viện thuận tiện, gần nhà, và quan trọng là gặp được bác sĩ tư vấn rõ ràng, tỉ mỉ nhưng không “dọa” ngay từ lần gặp đầu tiên. Có bệnh thì vái tứ phương, nhưng ngược lại “lắm thầy nhiều ma”. Khi đã đặt niềm tin vào bác sĩ của mình, hãy kiên trì lắng nghe và đặt những câu hỏi thẳng thắn, đặc biệt trong khâu chẩn đoán xác định và kế hoạch điều trị.

Thứ tư, tuân thủ phác đồ của bác sĩ đề ra — và lúc này vẫn cần hết sức bình tĩnh. Các bước chẩn đoán đôi khi mất nhiều thời gian, đặc biệt là giải phẫu bệnh — tiêu chuẩn vàng để quyết định hướng điều trị. Dù biết rằng chữa bệnh như cứu hỏa, nhưng “chậm mà chắc” vẫn tốt hơn vội vàng điều trị bao vây. Ngành y, đặc biệt là ung thư học, không vận hành theo kiểu “đánh nhầm còn hơn bỏ sót”. Các phương pháp phẫu thuật, hóa trị, xạ trị đều có chỉ định rất rõ ràng, dựa trên kết quả giải phẫu bệnh được quốc tế công nhận.

Thứ năm, vậy sau khi được chẩn đoán bướu lành tính thì sao? Chắc chắn nên theo dõi diễn biến; chỉ can thiệp cắt hoặc đốt khi khối đó to lên và/hoặc gây chèn ép các bộ phận xung quanh. Cá biệt, có chỉ định điều trị khi bướu gây ảnh hưởng thẩm mỹ. Tuy nhiên, lúc này cần hết sức thận trọng khi quyết định, vì nguy cơ không bao giờ là 0, cho dù được thực hiện bởi một bác sĩ phẫu thuật rất giỏi.

Nếu chẩn đoán là u ác tính, việc điều trị cần hết sức chặt chẽ. Mỗi trường hợp là một cá thể đặc biệt, không ai giống ai hoàn toàn. Chúng ta cần tin tưởng vào bác sĩ của mình, mô tả đầy đủ các diễn biến cơ thể trong quá trình điều trị, và luôn nhớ rằng trong thế kỷ này, ung thư không còn là bệnh không thể chữa khỏi. Niềm tin là “liều thuốc” do chính chúng ta tạo ra — miễn phí nhưng vô cùng hiệu quả trong mọi giai đoạn của cuộc đời.

Cuối cùng, khi nào sử dụng thuốc Đông y, thuốc Nam với bệnh nhân đã được chẩn đoán chắc chắn ung thư? Đây là câu hỏi rất khó nhưng lại hay gặp. Tôi thường khuyên có thể dùng phối hợp với Tây y nếu chắc chắn không gây tác dụng phụ nghiêm trọng. Chỉ nên dùng những bài thuốc có thành phần rõ ràng, tốt nhất là các cây cỏ thông thường. Tôi không dùng những thứ đắt tiền cho người thân mình như sừng tê giác, mật bò tót hay bò cạp… Ngoài ra, các thuốc bổ trợ cũng có thể sử dụng nếu giúp tăng thêm niềm tin, nhưng cần cân nhắc điều kiện kinh tế của từng gia đình.

Bài đã dài, xin dừng lại tại đây. Các bác sĩ ung thư, bác sĩ chẩn đoán hình ảnh hay bác sĩ giải phẫu bệnh có thể bổ sung thêm những góc nhìn chuyên môn khác để giúp cộng đồng.

Tôi vẫn chỉ có một lời khuyên, nhắc đi nhắc lại: THẬT BÌNH TĨNH.