Nhịp Tim

Nghe đến vậy chắc các bạn đã hình dung sự vĩ đại của quả tim trong lồng ngực chúng ta. Nó hoạt động bền bỉ, đại đa phần không lỗi nhịp trong suốt cuộc đời, đôi khi đến cả trăm năm. Không một cỗ máy nào trên thế gian này hoàn hảo như vậy.

Câu hỏi trong đầu bác sĩ ngay khi bước chân vào Trường Y: làm sao tim có thể hoạt động nhịp nhàng trong mọi hoàn cảnh của cuộc sống? Chưa hết năm thứ nhất, qua bài giảng giải phẫu, bác sĩ đã hiểu đó chính là nhờ “hệ thống dẫn truyền tự động” của tim. Vậy nhưng hệ thống hoạt động thế nào vẫn khiến bác sĩ tò mò tìm hiểu đến tận hôm nay.

Đây là hệ thống dẫn truyền xung động thần kinh nhưng lại hoàn toàn độc lập với não bộ. Chúng ta không tự “đề nghị” quả tim đập nhanh hay chậm lại. Nhiều khi mong muốn của chúng ta luôn bị hệ thống này phản đối, như khi đang muốn thật bình tĩnh để tỏ tình thì tim lại đập loạn xì ngậu

Thông thường muốn cơ co phải có luồng dẫn truyền thần kinh chạy đến. Tuyệt đại đa số luồng thần kinh này xuất phát từ não bộ nhưng quả tim thì không phải như thế. Chính vì thế y học gọi đây là hệ thống thần kinh tự động của tim. Lấy ví dụ dễ hiểu, nếu ai từng đến ăn ở làng Lệ Mật, món tim rắn cắt ra cho vào ly rượu vẫn đập thình thịch - tim người cũng vậy, rời khỏi các bộ phận cơ thể nhưng tim vẫn đập trong khoảng thời gian ngắn do hệ thần kinh tự động của mình.

Hệ này được cấu tạo bởi các tế bào đặc biệt chia làm 2 nhóm. Nhóm thứ nhất tập trung đông đảo các tế bào này gọi là nút (Node) và nhóm thứ hai là các đường dẫn truyền (liên nút, nhánh trái, nhánh phải, mạng Purkinje…)

Khởi đầu nhịp tim sẽ xuất phát từ nút xoang nằm ở tâm nhĩ phải. Đây là trưởng dàn nhạc của tim, nơi tự phát ra xung động đầu tiên trong chu chuyển một nhịp tim. Xung động sẽ lan ra 2 tâm nhĩ để cơ nhĩ bóp đưa máu xuống tâm thất. Trước khi xung động đến tâm thất sẽ có một nút thứ 2 thu nhận để phân phối - nút nhĩ thất (hay còn gọi là nút Tawara). Nút này có tác dụng như một hàng rào để hạn chế các xung động bất thường từ nhĩ xuống, sau đó chia thành 2 luồng cho tâm thất trái và phải (gọi là 2 nhánh trái và nhánh phải). Khi đến cơ thất, xung động sẽ lan tỏa như một mạng lưới - mạng Purkinje, nhờ đó các tế bào cơ thất sẽ co bóp tống máu lên động mạch phổi (máu đen) hay động mạch chủ (máu đỏ).

Nghe hơi rắc rối nhưng đây quả thực là một dàn nhạc giao hưởng mà nếu chỉ huy lỗi nhịp thì tất cả sẽ đập loạn xạ. Nếu một vài “ông” nhoi lên tranh chấp sẽ là ngoại tâm thu, nếu loạn nhiều “ông” sẽ là rung nhĩ hoặc nguy hiểm nhất là rung thất.

Ngoài ra có những bất thường bẩm sinh khi phát sinh các đường dẫn truyền khác trong tim mà các bác sĩ gọi là các đường phụ khiến xung động chạy “lòng vòng”, tạo ra các cơn tim nhanh.

Cuối cùng, đường dẫn truyền cũng có lúc bị suy yếu dẫn đến hiện tượng nghẽn các xung động đi từ trên xuống dưới 2 tâm thất hoặc 1 tâm thất. Nếu vị trí nghẽn ở vùng quanh nút nhĩ thất gọi là bloc nhĩ thất. Loại này có 3 mức độ: block nhĩ thất cấp I là đường dẫn truyền bị chậm, kéo dài đoạn PR; cấp II là có lúc nghẽn lúc không; còn độ III là block nhĩ thất hoàn toàn.

Nếu chỉ nghẽn một đường dẫn truyền của một tâm thất gọi là block nhánh. Đây có thể là biểu hiện hoàn toàn lành tính nhưng cũng có thể là bệnh lý khi buồng tim bị giãn ra khiến xung động phải chạy sang bên tâm thất còn lại trước.

Bác sĩ xin khẳng định môn rối loạn nhịp là một chuyên ngành sâu, khó vào bậc nhất trong tim mạch. Viết để người không học Y hiểu lại càng khó hơn. Bài này bác sĩ phải “vận công” mấy ngày mới hoàn thành nhưng đọc lại vẫn chưa ưng. Các chuyên gia Nhịp học Đỗ Minh K, Ngô Đức L vào hỗ trợ với ạ.