Suy Giãn Tĩnh Mạch

Sau khi khai thác phát hiện chị có dấu hiệu mỏi chân, phù nhẹ về chiều tối kèm theo chuột rút ban đêm — kéo dài hơn 3 năm. "Tưởng bình thường vì đứng bán hàng cả ngày, thầy ạ."

Không phải bình thường đâu ạ. Siêu âm Doppler cho thấy hệ tĩnh mạch hiển đã suy nặng ở cả hai chân cần thiết phải bắt đầu điều trị nếu không sẽ dẫn đến các biến chứng vô cùng đáng tiếc.

Việc bỏ qua căn bệnh rất hay gặp ở Việt Nam là do cả 2 phía người dân và hệ thống y tế, chính vì vậy hôm nay bác sĩ muốn chia sẻ về suy giãn tĩnh mạch chi dưới. Bài viết có sự đóng góp rất nhiều của bác sĩ chuyên khoa Lý Hải B2 tâm Tim mạch Bệnh viện Đại học Y Hà Nội - Heart Centre HMU Hospital

Thứ nhất, bệnh này phổ biến hơn chúng ta nghĩ rất nhiều.

Tỉ lệ mắc suy tĩnh mạch mạn tính ở người trưởng thành dao động từ 20 đến 35% tùy nghiên cứu. Nghĩa là nhìn quanh bạn, cứ 3–4 người thì có 1 người đang có vấn đề ở hệ tĩnh mạch chi dưới, ở mức độ nào đó.

Đây không phải bệnh của riêng người già. Giáo viên đứng lớp nhiều giờ, người bán hàng, đầu bếp, lễ tân, nhân viên văn phòng ngồi liên tục, phụ nữ mang thai, người thừa cân, béo phì…tất cả đều là nhóm nguy cơ cao.

Khác với tăng huyết áp hay đái tháo đường, bệnh nhân không chủ động đi khám suy giãn tĩnh mạch vì nghĩ "chân nặng là chuyện thường".

Thứ hai, nhận biết sớm không khó — nếu chịu tìm hiểu và đặt câu hỏi.

Bệnh bắt đầu bằng những dấu hiệu:

Chân nặng, mỏi về cuối ngày, đặc biệt sau khi đứng hoặc ngồi lâu. Phù nhẹ vùng cổ chân buổi chiều, sáng hôm sau hết - rồi ngày càng tăng lên đến mức không hết hẳn.

Chuột rút ban đêm, ngứa ran, cảm giác bồn chồn ở chân.

Giãn tĩnh mạch nổi dưới da: ban đầu là mạng nhện tím li ti, sau là búi xanh nổi rõ.

Da cẳng chân đổi màu nâu sẫm, dày cứng dần, hay loét chân... thì đây là giai đoạn đã muộn.

Nếu bệnh nhân có một trong các dấu hiệu trên rất cần thiết siêu âm Doppler tĩnh mạch. Đây là xét nghiệm đơn giản, không đau, không tốn kém nhiều, nhưng cho kết quả đủ để lên kế hoạch điều trị hợp lý và tiên lượng cho người bệnh.

Thứ ba, điều bác sĩ lo nhất không phải là búi tĩnh mạch giãn mà là loét chân.

Khi suy tĩnh mạch tiến đến giai đoạn C5–C6 (loét tĩnh mạch mạn tính), chi phí điều trị có thể lên tới hàng trăm triệu đồng mỗi năm, tỉ lệ tái phát trên 70% nếu không xử lý được nguyên nhân. Bệnh nhân đau, mất ngủ, giảm khả năng lao động nghiêm trọng, và đây là gánh nặng thực sự không chỉ cho cá nhân mà cho cả hệ thống y tế.

Điều đáng nói là phần lớn trong số đó hoàn toàn có thể kiểm soát từ giai đoạn sớm.

Thứ tư, phòng ngừa thực ra không có gì cao siêu phức tạp như các bệnh lý tim mạch khác. Các biện phap nên thực hiện như sau:

Tránh đứng hoặc ngồi liên tục quá 30 phút, đứng dậy đi lại, co duỗi cổ chân vài cái.

Gác chân cao khi nghỉ ngơi 15–20 phút, chân cao hơn tim một chút.

Mang tất áp lực nếu nghề nghiệp có nguy cơ cao hoặc đã có triệu chứng.

Kiểm soát cân nặng vì béo phì tăng áp lực tĩnh mạch đáng kể.

Vận động đều đặn: đi bộ, bơi, đạp xe hay bất cứ môn thể theo nào vì cơ bắp chân co bóp là "bơm tim thứ hai" giúp máu tĩnh mạch hồi lưu về timtốt hơn.

Một lời nhắn nhỏ với các đồng nghiệp bác sĩ:

Trong buổi khám bận rộn, suy giãn tĩnh mạch thường không nằm trong danh sách ưu tiên. Nhưng chỉ cần hỏi thêm một câu: "Chân anh/chị có hay nặng mỏi, phù về chiều không?" là đủ để sàng lọc. Chúng ta đừng để bệnh nhân chỉ gặp bác sĩ khi chân đã loét, lúc đó điều trị vừa khó vừa tốn kém vừa ít hiệu quả.

Bệnh này điều trị hiệu quả ở giai đoạn sớm, từ thay đổi lối sống, mang tất áp lực, thuốc trợ tĩnh mạch, đến các can thiệp nội mạch ít xâm lấn như laser, sóng cao tần hay bơm keo sinh học. Cửa sổ điều trị rất rộng, nếu chúng ta chịu để ý sớm hơn đến ... chân của các Bà các Cô ...

Ảnh minh hoạ: suy giãn tĩnh mạch — National Heart Lung and Blood Institute., Public domain, Wikimedia Commons (https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Varicose_veins.jpg)