Tăng Áp Phổi

Bác sĩ xin tìm cách giải thích lại để dễ hiểu hơn một hội chứng rất hay gặp trong thực tế và đặc biệt nguy hiểm trong một số trường hợp.

Đầu tiên phải hiểu hệ thống mạch máu phổi là những đường ống tưới tiêu đến "cánh đồng" - chính là nhu mô phổi. Động mạch phổi đưa máu ít oxy từ tim bên phải lên phổi trao đổi oxy thông qua các mao mạch phổi tạo ra máu giàu oxy theo tĩnh mạch phổi về tim trái. Hệ thống này người ta gọi là hệ tiểu tuần hoàn.

Tăng áp phổi chính là áp lực trong đường ống dẫn máu (động mạch) tăng cao bất thường với áp lực trung bình (mPAP- mean Pulmonary Arterial Pressure) > 20-25 mmHg. Đây gọi là tiêu chuẩn chẩn đoán Tăng áp phổi (PH), cũng tương tự như khi chẩn đoán Tăng huyết áp.

Vậy Tăng áp Động mạch phổi là gì? Đấy là một trong các phân nhóm của Tăng áp phổi (Nhóm 1), nhóm áp lực trong đường ống tăng do bản thân sức cản của đường ống tăng (Pulmonary Vascular Resistance – PVR > 2 đơn vị), mà không phải do máu bị ứ lại phía sau, có nghĩa là áp lực của hệ mao mạch và tĩnh mạch phổi phía sau trong giới hạn bình thường . TIêu chuẩn: áp lực mao mạch phổi bít Pulmonary Arterial Wedge Pressure - PAWP không tăng (≤ 15 mmHg).

Để dễ hiểu hơn, hãy tưởng tượng hình ảnh: nhà chúng ta bị ngập là Tăng Áp Phổi nhưng không phải do tắc cống của khu phố phía sau nhà, mà đích thị chính nguyên nhân trong nhà gây ra - đó là Tăng áp động mạch phổi (PAH).

Phân loại Tăng áp Phổi - PH (theo Tổ chức Y tế Thế giới - WHO):

1. Nhóm 1: Tăng áp động mạch phổi (PAH). Đây là nhóm nan giải nhất vì đại bộ phận không tìm thấy nguyên nhân. Các bác sĩ hay kết luận là Tăng áp động mạch phổi tiên phát/vô căn. Chẩn đoán bằng cách loại trừ các nguyên nhân khác và khẳng định bằng sinh thiết phổi. Vậy nên theo bác sĩ xếp nhóm này là nhóm cuối cùng thì hợp lý hơn nhưng chắc do là bệnh phức tạp nên ưu tiên lên hàng đầu.

2. Nhóm 2: Tăng áp phổi do bệnh tim trái. Đây là nhóm hay gặp nhất vì tất cả các nguyên nhân dẫn đến suy tim trái cuối cùng đều gây tăng áp phổi (cống sau nhà đã tắc kiểu gì trước sau cũng ngập). Vậy nên chữa được nguyên suy tim trái (tăng huyết áp, hẹp động mạch vành, hẹp hở các van tim: van hai lá, van động mạch chủ ...) sẽ giải quyết được tình trạng tăng áp phổi.

3. Nhóm 3: Tăng áp phổi do bệnh phổi hoặc tình trạng thiếu oxy. Thường bệnh nhân sẽ vào khoa Hô hấp (bệnh phổi tắc nghẽn mãn tính - COPD, xơ phổi, ung thư phổi...). Nhóm này áp lực phổi thường chỉ tăng mức độ nhẹ -vừa. Nếu áp lực phổi tăng nhiều cần tìm nguyên nhân phối hợp hoặc bệnh phổi đã diễn biến quá nặng.

4. Nhóm 4: Tăng áp phổi do huyết khối tắc nghẽn mãn tính động mạch phổi (Chronic Thrombo-Embolism Pulmonary Hypertension - CTEPH). Đây lại là nhóm hay bị bỏ sót nhất. Lời khuyên của bác sĩ nếu phát hiện tăng áp phổi và giãn buồng tim phải trên siêu âm mà chưa thấy nguyên nhân rõ ràng, cần tầm soát bệnh lý này. Trước đây khi chẩn đoán CTEPH thường có kết cục bế tắc, nhưng với việc phát triển can thiệp và phẫu thuật lấy huyết khối rất nhiều bệnh nhân đã được thoát khỏi lưỡi hái tử thần.

5. Nhóm 5: Tăng áp phổi do các cơ chế chưa rõ ràng khác hoặc nhiều cơ chế phối hợp mà điển hình là các bệnh hệ thống. Nhìn chung nhóm này cũng có tiên lượng gần như nhóm 1 khi cơ chế Tăng áp phổi chưa tường minh. Việc điều trị bệnh căn thường kéo dài và tác dụng phụ do thuốc gây ra lại đẩy bệnh nhân vào vòng xoáy bệnh lý. Nhóm này rất cân bn

Cuối cùng một kinh nghiêm sau nhiều năm hành nghề của bác sĩ đó là gặp bệnh Tăng áp phổi luôn phải tìm nguyên nhân và điều trị triệt căn nếu có thể.

Không thấy nguyên nhân, Teamwork là cực kỳ quan trọng. Nhiều khi người trong cuộc (bác sĩ chuyên khoa) không có cái nhìn đa chiều khiến những nguyên nhân hiếm gặp bị bỏ sót. Đừng ngần ngại hội chẩn không chỉ với những giáo sư "già" mà nhiều khi một đồng nghiệp trẻ cũng giúp cánh cửa được mở đúng và "cả nhà" đều hạnh phúc!

Sơ đồ minh hoạ để giải thích cho người bệnh và nhân viên y tế không chuyên khoa khi nhận kết quả siêu âm có tăng áp lực Động mạch phổi. Đây là sản phẩm của một bác sĩ nội trú mới ra trường của Bệnh viện Đại học Y Hà Nội tổng kết - bằng chứng rõ ràng là lớp trẻ có tư duy logic hơn thế hệ bác sĩ đi trước rất nhiều.

Tre già măng phải mọc đúng không ạ. Chúc mọi người ngày Chủ Nhật bình an