Thuốc Chống Đông

Tôi xin tóm tắt một số sai lầm và khó khăn trong việc sử dụng thuốc chống đông đường uống trên thực tế lâm sàng ở Việt Nam.

Thứ nhất, cần phân biệt thuốc chống đông đường uống (gồm 2 loại: kháng Vitamin K tổng hợp và kháng đông đường uống thế hệ mới – NOAC) với thuốc chống ngưng tập tiểu cầu (Aspirin, Clopidogrel hay Ticagrelor).

Thuốc chống đông đường uống có tác dụng ngăn hình thành cục máu đông trong buồng tim và các mạch máu.

Thuốc chống ngưng tập tiểu cầu giúp máu không đông lại tại những vết nứt vỡ của thành mạch.

Nói đơn giản: thuốc chống đông “đánh thẳng” vào nhà máy sản xuất cục máu đông, còn thuốc chống ngưng tập tiểu cầu giống như “lực lượng vệ sinh” làm sạch lòng mạch máu.

Vậy nên, dùng thuốc chống đông phức tạp hơn rất nhiều cả về chỉ định, theo dõi và chỉnh liều. Trong khi Aspirin có thể mua dễ dàng ở “siêu thị” và được dùng dự phòng cho bất cứ ai có yếu tố nguy cơ xơ vữa mạch máu (nếu không có chống chỉ định).

Thứ hai, thuốc chống đông loại kháng Vitamin K tổng hợp luôn điều trị bằng liều 1 mg? Điều này hoàn toàn do thói quen. Không rõ từ khi nào, các bác sĩ hay bẻ viên Sintrom (Acenocoumarol) hoặc Warfarin (Coumadin) ra làm liều khởi trị 1 mg. Thực tế phải cá thể hoá theo từng người bệnh: tuổi tác, cân nặng, mức độ bệnh (kích thước buồng tim, loạn nhịp hoàn toàn hay không hoàn toàn…). Nhiều khi phải chia nhỏ đến 1/8 viên, hoặc uống xen kẽ: ngày 1/2, ngày 1/4, thậm chí lúc 3/8, lúc 3/4 viên… Càng chi tiết càng dễ tìm được liều phù hợp nhất. Vì vậy, đừng ngạc nhiên khi bác sĩ “lọ mọ” dò liều – đó mới là bác sĩ tốt của bạn.

Thứ ba, thuốc chống đông đường uống thế hệ mới không cần theo dõi xét nghiệm đông máu? Nguyên tắc là đúng, nhưng thực tế nếu có đáp ứng bất thường như chảy máu chân răng, xuất huyết dưới da… thì rất cần xét nghiệm và khám chuyên khoa. Tôi đã gặp không ít trường hợp chảy máu nội tạng như tràn máu khớp gối, xuất huyết dạ dày, thậm chí xuất huyết não, mà khởi phát chỉ từ những triệu chứng chảy máu rất mơ hồ khi sử dụng NOAC!

Thứ tư, khi dùng thuốc kháng đông tuyệt đối không được ăn cải xanh? Đây là hiểu nhầm thú vị. Hầu hết sách vở đều nhắc đến hạn chế thực phẩm nhiều Vitamin K như rau cải xanh, cải xoăn, đậu nành, gan động vật, trứng, trái cây sấy khô và các loại dầu ôliu… Tuy nhiên, đó là khi dùng thuốc kháng Vitamin K mà hiệu quả chưa đạt. Ngược lại, nếu ngưỡng INR quá cao, đôi khi tôi lại khuyên bệnh nhân ăn thêm cải xanh!

Thứ năm, dùng thuốc chống đông thì không được làm thủ thuật như nhổ răng, làm implant…? Điều này không đúng. Nếu có thủ thuật theo lịch, bác sĩ sẽ ngừng thuốc đường uống, cho tiêm thuốc chống đông có thời gian bán huỷ ngắn (như Enoxaparin) trong vài ngày, sau đó ngừng tiêm trước thủ thuật 12 giờ để tiến hành bình thường.

Trong trường hợp cần mổ cấp cứu, chúng tôi còn có các thuốc trung hoà (antidote): với kháng Vitamin K thì tiêm Vitamin K; với Heparin có Protamin Sulfat; với NOAC dabigatran có Idarucizumab.

Cuối cùng, “thuốc chống đông không nên dùng liên tục mà nên có thời gian tạm nghỉ, hoặc nếu quên có thể uống bù hôm sau”? Đây là sai lầm nghiêm trọng nhất. Không uống thì có thể chưa gặp biến chứng ngay, nhưng đang uống mà dừng sẽ gây hiện tượng tăng đông đột ngột (thrombosis rebound). Thuốc chống đông, cũng như các thuốc tim mạch khác, nếu quên *tuyệt đối không được uống bù vào ngày hôm sau* – tôi xin nhấn mạnh điều này.

Vài điều dài dòng xin chia sẻ cùng nhân viên y tế, gia đình và người bệnh đã, đang và sẽ sử dụng loại thuốc ngày càng trở nên thông dụng này!

Ảnh minh hoạ: viên warfarin — Gonegonegone at English Wikipedia, CC BY-SA 3.0, Wikimedia Commons (https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Warfarintablets5-3-1.jpg)