Xơ Vữa Động Mạch Cảnh Phải Làm Gì?

Các tổn thương động mạch cảnh có thể dẫn đến tai biến mạch máu não, hay còn gọi là đột quỵ. Nguyên nhân do hình thành huyết khối tại chỗ hẹp, các vi huyết khối từ mảng xơ vữa bắn lên não, hoặc do cục máu đông từ tim di chuyển lên. Tất cả các cơ chế này đều gây hậu quả thiếu máu não thoáng qua hoặc kéo dài.

Về giải phẫu: hệ thống mạch não có các vòng nối giữa hai bên trái – phải của cơ thể. Chính vì vậy, nhiều mạch máu dù tắc nhưng có thể không dẫn đến đột quỵ như động mạch cảnh ngoài, động mạch sống nền… Trong phạm vi bài viết, tôi xin tập trung vào các tổn thương ở động mạch cảnh trong.

Trên lâm sàng, tổn thương Xơ Vữa Động Mạch Cảnh được chia làm 2 loại: có triệu chứng và không có triệu chứng.

Hẹp Động Mạch Cảnh Trong có triệu chứng được xác định khi:

Bị yếu/liệt nửa người bên đối diện với mạch cảnh bị hẹp (Ví dụ: yếu nửa người trái mà có tổn thương hẹp do xơ vữa động mạch cảnh bên phải).

Đồng thời cần loại trừ huyết khối từ nơi khác bắn lên não (Ví dụ: bệnh nhân bị rung nhĩ – loạn nhịp hoàn toàn).

⸻

Chỉ định can thiệp – phẫu thuật:

Việc quyết định can thiệp (đặt stent) hay phẫu thuật sẽ được chỉ định sau khi hội chẩn đa chuyên khoa. Có một số nguyên lý cơ bản như sau:

Nội khoa tối ưu: Kể cả bệnh nhân đã tái thông mạch cấp sau khi lấy huyết khối vẫn nên điều trị nội khoa tối ưu trước khi can thiệp/phẫu thuật. Thời điểm can thiệp/phẫu thuật không nên sớm hơn 15 ngày sau tai biến.

Mức độ hẹp 70–99%: Chỉ định can thiệp hoặc phẫu thuật ở những bệnh nhân có triệu chứng. Tuy nhiên, vẫn rất cần thiết điều trị nội khoa tối ưu. Không nên vội vã thực hiện ngay sau tai biến.

Mức độ hẹp 50–69%: Cần cân nhắc cẩn thận. Nên thực hiện trong trường hợp nam giới, cao tuổi, có tai biến mạch máu não thoáng qua… Thủ thuật/phẫu thuật cần được thực hiện bởi ê-kíp có kinh nghiệm vì lợi ích và nguy cơ khá mong manh.

Mức độ hẹp < 50%: Không có chỉ định can thiệp/phẫu thuật. Lúc này chỉ cần điều trị nội khoa tích cực, kể cả khi đã từng có đột quỵ trong quá khứ.

⸻

Hẹp Động Mạch Cảnh Trong không có triệu chứng:

Điều đầu tiên tôi xin khẳng định: với việc quản lý và điều trị tốt, tỷ lệ đột quỵ ở nhóm bệnh nhân này rất thấp.

Điều đó có nghĩa là: nếu bệnh nhân không có triệu chứng, dù hẹp động mạch cảnh > 70%, dưới điều trị nội khoa tốt (kiểm soát đái tháo đường, tăng huyết áp, Aspirin và thuốc hạ mỡ máu…), tỷ lệ đột quỵ thấp hơn rất nhiều so với tỷ lệ biến chứng của can thiệp/phẫu thuật động mạch cảnh.

⸻

Lời khuyên:

Đi bộ, tập thể dục hằng ngày theo cá nhân tôi là vô cùng hiệu quả đối với các bệnh mạch máu do xơ vữa. Bản thân tôi vẫn đang cố gắng duy trì 8.000 bước mỗi ngày.

⸻

Điều trị nội khoa (xơ vữa động mạch):

Việc điều trị chủ yếu tương tự điều trị xơ vữa động mạch ở các vị trí khác, bao gồm:

Aspirin: 75–160 mg/ngày hoặc Clopidogrel 75 mg/ngày.

Atorvastatin: 10–80 mg/ngày (tùy theo đáp ứng điều trị).

⸻

Những lưu ý khác:

Mức độ hẹp động mạch cảnh thường cần được khẳng định bằng ít nhất 2 phương pháp trước khi quyết định can thiệp/phẫu thuật. Trong trường hợp nghi ngờ, có thể làm thêm phương pháp thứ 3. Các phương pháp gồm: siêu âm động mạch cảnh, MSCT có tiêm thuốc cản quang và MRI động mạch cảnh.

Nhiều trung tâm y khoa quyết định can thiệp/phẫu thuật khi mức độ hẹp chỉ 60%. Khi đó, cần bảo đảm cơ sở có kinh nghiệm, số lượng bệnh nhân lớn và tỷ lệ biến chứng dưới 3%.

Theo dõi sau can thiệp/phẫu thuật: Bệnh nhân cần siêu âm lại sau 1 tháng, sau đó 3 tháng – 6 tháng, và tiếp theo mỗi năm một lần.

⸻

Kết luận:

Hẹp động mạch cảnh do xơ vữa là bệnh lý thường gặp. Điều trị nội khoa vẫn là chủ yếu, bao gồm dùng thuốc, chế độ ăn, tập thể dục và tuyệt đối tránh xa khói thuốc lá – những yếu tố tiên quyết để ngăn mức độ hẹp tiến triển.

Quyết định phẫu thuật hay can thiệp cần hết sức thận trọng, đặc biệt trong những trường hợp không có triệu chứng mà phát hiện hẹp động mạch cảnh một cách tình cờ.

Hình ảnh minh hoạ ông bác sĩ rất hạnh phúc ngày hôm nay. Chúc các bạn ngủ ngon ạ

Ảnh minh hoạ: xơ vữa động mạch — NHLBI, Public domain, Wikimedia Commons (https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Atherosclerosis_diagram.png)